Chương trình tranh cử ghế Chủ tịch VFF: 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm và phép chia chưa khép

Buổi sáng ở sân tập một CLB V-League, tôi hỏi cán bộ tài chính rằng 3 tỷ đồng mỗi mùa thì làm được gì. Ông tính bằng ngón tay: gần hai tháng lương một tiền đạo ngoại tầm trung, hoặc một phần ba chi phí nuôi đội U19 trong một năm. Rồi ông hỏi ngược lại: tiền về trước, hay tiêu chí phân bổ về trước?

Sân tập không nói dối. Nó chỉ đợi người biết nghe. Câu hỏi của người giữ sổ sách ấy là thứ tôi mang theo khi đọc chương trình hành động tranh cử ghế Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) nhiệm kỳ 2027-2031 của ông Nguyễn Đức Thụy, Phó Chủ tịch HĐQT Sacombank, người đứng đầu CLB Ninh Bình.

VFF vừa công bố danh sách đề cử các vị trí chủ chốt và ủy viên Ban chấp hành nhiệm kỳ 10. Ghế Chủ tịch có ba ứng viên: ông Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch đương nhiệm; ông Nguyễn Xuân Vũ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông nhiệm kỳ 9; và ông Nguyễn Đức Thụy.

Trong chương trình hành động, ông Thụy đặt mục tiêu huy động 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm từ 2027, qua xã hội hóa, tài trợ, hợp tác doanh nghiệp, thương quyền, nội dung số và dịch vụ bóng đá. Ông cam kết bảo đảm 100% kinh phí hoạt động và phát triển bóng đá bằng nguồn xã hội hóa và nguồn thu tự tạo, không sử dụng ngân sách nhà nước; nguồn lực phải dùng đúng mục đích, công khai, minh bạch, có kiểm toán và chịu giám sát của các thành viên VFF.

Với khoản ngân sách khoảng 80 tỷ đồng cấp hằng năm cho nhiệm vụ bóng đá, ứng viên này muốn làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Thể dục thể thao Việt Nam để điều chỉnh cách phân bổ, ưu tiên các môn có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD và Olympic.

Các dòng hỗ trợ trực tiếp gồm 2-3 tỷ đồng mỗi năm cho mỗi liên đoàn địa phương đủ điều kiện, 3 tỷ đồng mỗi mùa cho mỗi CLB V-League, 2 tỷ đồng mỗi mùa cho mỗi CLB hạng Nhất và 2 tỷ đồng mỗi mùa cho mỗi CLB bóng đá nữ. Về hệ thống thi đấu, ông tính phương án V-League 16-18 đội và hạng Nhất 18-20 đội; bóng đá nữ hướng tới 8-10 đội hoạt động ổn định. Về nhân sự, mục tiêu đào tạo thêm ít nhất 20 cán bộ ngoại ngữ, quản trị, nghiệp vụ từ 2027 và có 5-10 người Việt làm việc thường xuyên tại AFF, AFC, FIFA trước 2030. Trọng tài được đầu tư chuyên sâu cho 10-20 người có triển vọng.

Tôi lấy máy tính ra và chia thử, theo đúng cách tôi từng làm với băng ghi hình một đội Ligue 2 trong bốn tháng cách ly năm 2026, khi 18 trong 25 bàn thua của đội đến từ một cánh. Kết quả: 14 CLB V-League nhân 3 tỷ thành 42 tỷ; 12 CLB hạng Nhất nhân 2 tỷ thành 24 tỷ; 8 CLB nữ nhân 2 tỷ thành 16 tỷ; 63 liên đoàn địa phương nhân 2-3 tỷ thành 126-189 tỷ. Tổng các dòng hỗ trợ trực tiếp rơi vào khoảng 208-271 tỷ đồng mỗi năm, tức 35-45% mức sàn 600 tỷ và 21-27% mức trần 1.000 tỷ.

Phần còn lại, từ 330 đến 730 tỷ đồng, phải gánh đội tuyển quốc gia, đào tạo trẻ, trọng tài, bộ máy VFF và toàn bộ hệ thống giải trẻ, nhóm chi mà chương trình chưa gắn với một cấu trúc nguồn thu cụ thể nào.

Mốc so sánh đáng chú ý nhất nằm ở 80 tỷ đồng ngân sách nhà nước mỗi năm. Để thay hoàn toàn khoản này bằng nguồn tự tạo, VFF phải tăng thu 7,5 đến 12,5 lần. Quyền thương mại giải vô địch quốc gia do Công ty VPF khai thác, không nằm trực tiếp trong tay liên đoàn; chương trình chỉ nêu việc phối hợp với VPF. Dòng tiền lớn nhất trong nhóm thương quyền vẫn ở ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của VFF.

Dòng hỗ trợ nhỏ nhất lại có hiệu ứng biên lớn nhất. Một CLB bóng đá nữ đang vận hành với ngân sách mùa giải khiêm tốn, nên 2 tỷ đồng có thể chiếm 20-40% chi phí; với một CLB V-League, 3 tỷ đồng chỉ tương đương 5-10% ngân sách. Cùng một chính sách, một bên là đòn bẩy, một bên là tiền lẻ.

Phương án mở rộng quy mô giải cần đọc kèm phép chia ở trên. Thêm 2-4 CLB V-League nghĩa là thêm 2-4 đơn vị thành viên, mỗi đơn vị cần sân đạt chuẩn, đội trẻ và bộ máy vận hành, với chi phí biên thường gấp hơn 10 lần khoản hỗ trợ 3 tỷ. Quy mô tăng trong khi năng lực tài chính thành viên không tăng tương ứng sẽ pha loãng chất lượng trận đấu, và kéo theo giá trị bản quyền.

Dòng dễ kiểm chứng nhất là trọng tài: số trận được phân công ở cấp châu lục không thể làm đẹp bằng truyền thông.

Có một điểm tôi muốn giữ lại lâu hơn phần số tiền. Cam kết không sử dụng ngân sách nhà nước đưa VFF ra khỏi vùng kiểm toán nhà nước. Cơ chế thay thế được nêu là sự giám sát của các thành viên VFF, tức đại hội, một kỳ họp vài năm một lần. Chương trình không nêu đơn vị kiểm toán độc lập nào, cũng không nêu tần suất công bố báo cáo tài chính. Ba mươi trang giấy không cứu ai, nhưng người đọc nó là người giữ nhịp.

Biên độ 400 tỷ đồng giữa hai đầu 600 và 1.000 đáng đọc theo cách ấy. Một kế hoạch đã khóa được nguồn thu sẽ không để biên độ rộng đến vậy; biên độ rộng cho thấy các dòng tiền lớn vẫn chờ đàm phán. Khi VFF vừa cấp tiền cho các CLB thành viên, vừa là cơ quan kỷ luật chính các CLB đó, quan hệ tài trợ nội bộ tạo ra một trục phụ thuộc mà chương trình chưa có cơ chế cân bằng.

Tôi không tìm một người hùng, tôi tìm một người giữ đúng nhịp trong hỗn loạn. Nhịp ấy nằm ở việc dòng tiền đầu tiên được giải ngân đúng hạn và công bố đúng chỗ, chứ không nằm ở mức trần 1.000 tỷ trên khẩu hiệu.

Mười hai tháng đầu nhiệm kỳ sẽ trả lời rõ hơn mọi lời cam kết: bao nhiêu hợp đồng tài trợ được ký, giá trị và thời hạn ra sao, ngày giải ngân cho từng CLB là ngày nào, bao nhiêu trọng tài Việt Nam được phân công ở cấp châu lục. Bốn chỉ số ấy đủ để phân biệt một bản kế hoạch với một bản tuyên bố. Thứ đáng chờ là khoản giải ngân nhỏ nhất được kiểm chứng, ví dụ 2 tỷ đồng cho một CLB nữ.